Η Σάμος κατοικήθηκε από πολύ παλιά και οι επαφές της με τα πολιτιστικά κέντρα της Εφέσου και Μιλήτου ήταν διαρκείς και έντονες. Η προσφορά της στην γεωμετρία έγινε μέσω των ενδόξων παιδιών της του Πυθαγόρα (580-500 π.Χ.) και του Αριστάρχου (320-250 π.Χ.). Στο τέλος του 6ου αιώνα την εξουσία πήρε από τους αριστοκρατικούς ο Πολυκράτης ο οποίος κυβέρνησε το νησί σαν τύραννος από το 537 μέχρι το 522 π.Χ. Η εποχή του υπήρξε εποχή ευδαιμονίας για το νησί. Κατά τον Ηρόδοτο η Σάμος επί Πολυκράτη έγινε “πολίων πασέων πρώτη ελληνίδων και βαρβάρων

Το Ευπαλίνειο Όρυγμα της Σάμου, ένα από τα θαύματα της Αρχαίας εποχήςΟ Ηρόδοτος στις “Ιστορίες” του στο τρίτο βιβλίο αναφέρει:

“…Μίλησα δε περισσότερο για τους Σαμίους επειδή αυτοί εκτέλεσαν τρία έργα τα οποία είναι τα μεγαλύτερα από όλα όσα εκτέλεσαν οι Έλληνες.

Κάτω από το όρος, ψηλό έως 150 οργιές (=277 μ., πραγματικό 237 μ.) κατασκεύασαν όρυγμα “Αμφίστομον”. Το μήκος του ορύγματος είναι επτά στάδια (=7Χ185=1295 μ., πραγματικό 1035 μ.) το δε ύψος και το πλάτος του οκτώ πόδια το καθένα (=2,48 μ. πραγματικό μέσο ύψος 1,80 και πλάτος 1,80)

Σε όλο το μήκος του ορύγματός τούτου σκάφτηκε άλλο όρυγμα βάθους 20 πήχεων (=9,25 μ., πραγματικό 8,25 μ.) και πλάτους (=0,93μ. ) ποδών μέσω του οποίου το νερό μεγάλης πηγής φέρεται με σωλήνες στην πόλη. Αρχιτέκτονας του ορύγματος τούτου ήταν ο Μεγαρεύς Ευπαλίνος ο γιος του Ναυστρόφου.

Τούτο λοιπόν είναι το ένα από τα τρία έργα, το δεύτερο είναι το εντός της θαλάσσης και γύρω από το λιμάνι πρόχωμα βάθος 20 οργιών και μήκους μεγαλύτερο των δύο σταδίων (=370 μ.) Τρίτο δε έργο είναι ο ναός τον οποίον έχουν κατασκευάσει μεγαλύτερο από όλους όσους εμείς έχουμε δει. Πρώτος αρχιτέκτονας του ναού υπήρξε ο Σάμιος Ροίκος του Φιλαίου. Λόγω των έργων αυτών μίλησα λίγο περισσότερο για τους Σαμίους.»

Ο Ηρόδοτος ο οποίος έγραψε τις ιστορίες του περί τα 80 χρόνια μετά τον θάνατο του Πολυκράτη αναφέρεται σε πολλές σελίδες στη δράση των Σαμίων υπό τον Πολυκράτη και στο τέλος της ιστορικής του περιγραφής αναφέρεται με θαυμασμό, αλλά πυκνά, στα τρία μεγάλα έργα τους. Αυτό βεβαιώνει έμμεσα αλλά σαφώς ότι τα τρία αυτά έργα που αναφέρονται ρητά είναι έργα της εποχής που η Σάμος ήταν “πρώτη ελληνίδων και βάρβαρων” δηλαδή της εποχής του Πολυκράτη.

(Για τη συνέχεια του άρθρου, κάντε κλικ στην επόμενη σελίδα)