Ευπαλίνειο όρυγμα, πρώτη γνωριμία.

Το Ευπαλίνειο όρυγμα είναι μια σήραγγα ευθύγραμμου μήκους 1036 μέτρων το οποίο κατασκευάστηκε γύρω στα 530 π.Χ. από το Μεγαρέα αρχιτέκτονα Ευπαλίνο. Το εκπληκτικό του έργου είναι ότι οι εκσκαφές της σήραγγας άρχισαν (κατά τη μία εκδοχή) ταυτόχρονα από τα δύο στόμια και τα τμήματα του συναντηθήκαν με ελάχιστη απόκλιση. Η διάτρηση διήρκεσε περίπου 11 χρόνια. Η σήραγγα κατασκευάστηκε εντελώς οριζόντια και μέσα στο δάπεδο της ανοίχτηκε κεκλιμένο αυλάκι, στο οποίο τοποθετήθηκαν πήλινοι σωλήνες για την προσαγωγή του νερού στην πόλη. Το νερό από την πηγή έφτανε με υπόγειο αγωγό μήκους 853 m στο βόρειο στόμιο της σήραγγας και αφού την διέσχιζε πάλι με υπόγειο αγωγό οδηγούνταν στην πόλη και το λιμάνι που βρίσκονται χαμηλότερα.

Το Ευπαλίνειο όρυγμα λειτούργησε ως υδραγωγείο μέχρι τον πέμπτο μ.Χ. αιώνα. Μετά φαίνεται ότι δεν συντηρήθηκε και καταχώστηκε. Αυτό οφείλεται μάλλον στη λειτουργία του εξωτερικού ρωμαϊκού υδραγωγείου που κάλυπτε τις ανάγκες της πόλης. Έτσι το αρχαίο υδραγωγείο εγκαταλείφθηκε και έφραξε από καταρρεύσεις χωμάτων και σταλακτιτών αφού εξυπηρέτησε την πόλη για 1000 περίπου χρόνια. Τον έβδομο μ.Χ. αιώνα χρησιμοποιήθηκε σαν νεκροταφείο. Μετά οι αιώνες το ξέχασαν και χάθηκαν εντελώς τα ίχνη του. Χάθηκε και η σήραγγα και τα εξωτερικά τμήματα του υδραγωγείου. Ανακαλύφθηκε ξανά το 19ο αιώνα. Η ανακάλυψη έγινε χάρη στο απόσπασμα και μόνο του Ηροδότου και αυτό γιατί ποτέ κανείς στην αρχαιότητα μετά τον Ηρόδοτο δεν έγραψε τίποτα γι’ αυτό. Συγκεκριμένα το 1856 ο Γάλλος αρχαιολόγος Guerin ανακάλυψε με τη βοήθεια του οπλαρχηγού Αλέξη την πηγή και την αρχή του υδραγωγείου.

Γνωρίζετε τις παρακάτω εντυπωσιακές λεπτομέρειες;

Σημείωση: Η κατανόηση κάποιων πληροφοριών παρακάτω, χρειάζεται απαραίτητα τη χρήση των σχεδίων που παραθέτονται σε εικόνες. Η παραπομπή μας μέσα στο κείμενο σε αυτές γίνεται βάσει της αρίθμησης τους. (Σχ. 1 ή Σχ. 2 κλπ)

    1. Το νότιο τμήμα του ορύγματος μήκους 400 μέτρων και το βόρειο τμήμα αυτού 265 μέτρων, είναι ευθύγραμμα.Το Ευπαλίνειο Όρυγμα της Σάμου, ένα από τα θαύματα της Αρχαίας εποχής
    2. Το σημείο συνάντησης με την διαφορά της διεύθυνσης των δύο κλάδων και την διαφορά της στάθμης των δαπέδων και των οροφών δείχνει το “αμφίστομο” της κατασκευής.
    3. Τα υψόμετρα εισόδου από την βόρεια πλαγιά 55,83 μέτρων και από τη νότια πλαγιά 55,26 μέτρων δείχνουν την επιλογή του Ευπαλίνου για την κατασκευή των δύο σηράγγων πάνω στο ίδιο οριζόντιο επίπεδο.
    4. Μετά την κατασκευή των 400 μέτρων το νότιο όρυγμα στρίβει απότομα 34 μοίρες δεξιά συνεχίζει αλλά 30 μέτρα. Η στροφή της σήραγγας δεν έγινε στο μέσο αλλά 135 μέτρα πριν από αυτό.
    5. Αν η αμφίστομη διάτρηση ξεκινούσε ταυτόχρονα και επειδή η συνάντηση των δύο σηράγγων έγινε νοτιότερα του μέσου, οι εργασίες της νότιας σήραγγας θα σταματούσαν δύο χρόνια νωρίτερα, κάτι που δε δικαιολογεί την αμφίστομη διάτρηση που έγινε φυσικά για εξοικονόμηση χρόνου.
    6. Μάλλον λοιπόν εικάζεται ότι η νότια σήραγγα άρχισε να κατασκευάζεται αργότερα από την βόρεια (ενάμιση χρόνο πριν).Το Ευπαλίνειο Όρυγμα της Σάμου, ένα από τα θαύματα της Αρχαίας εποχής
    7. Ο αμήχανος και ανεξήγητος ελιγμός στο ΚΑ, (Σχ. 38) η δεξιά στροφή στο Α και η τεθλασμένη κίνηση από το Α στο Β ερμηνεύονται από μια τολμηρή εικασία ότι ο Ευπαλίνος κινούμενος ευθύγραμμα στη βόρεια σήραγγα συνάντησε κάποια στενή φυσική οριζόντια στοά μήκους περίπου 150 μέτρων. Ο Ευπαλίνος μετά την απρόοπτη αυτή συνάντηση αποφάσισε να εγκαταλείψει την ευθύγραμμή πορεία του και να ακολουθήσει τη φυσική στοά διαπλατύνοντας και διαμορφώνοντας την κατάλληλα. Έτσι θα κέρδιζε γύρω στα 136 μέτρα σήραγγας και εξ’ αυτού, πάνω από δύο χρόνια εκσκαφών. Η διάρκεια της διαμόρφωσης της στοάς δεν θα ξεπερνούσε τους πέντε έως έξι μήνες αντί των 34 μηνών που θα απαιτούσε η κλασική σήραγγα.
    8. Τα σημεία Α,Θ,Β είναι συνευθειακά. (Σχ. 38)Το Ευπαλίνειο Όρυγμα της Σάμου, ένα από τα θαύματα της Αρχαίας εποχής
    9. Το τρίγωνο ΑΒΔ είναι ισοσκελές. (ΑΒ=137 μέτρα σε ευθεία, 139 σε τεθλασμένη, ΒΔ=139 μέτρα περίπου). Αυτό βεβαιώνει ότι ήδη το 530 π.χ. ήταν γνωστό το θεώρημα των τριών γωνιών ενός τριγώνου.Το Ευπαλίνειο Όρυγμα της Σάμου, ένα από τα θαύματα της Αρχαίας εποχής
    10. Στο σημείο Β ο Ευπαλίνος έφτασε τον έβδομο χρόνο των εργασιών του. (Σχ. 38)
    11. Το τμήμα του έργου από το Λ μέχρι το Ε (Σχ. 44) φαίνεται ότι δεν είναι προϊόν κάποιας γεωμετρικής μελέτης αλλά το αποτέλεσμα της χαράς και της ανακούφισης του μηχανικού και του συνεργείου του για το ότι επιτέλους θα ολοκληρωνόταν η προσπάθεια μιας δεκαετίας. Και αυτό γιατί στο σημείο Λ το βόρειο συνεργείο άκουσε για πρώτη φορά τα χτυπήματα των σφυριών του νότιου. Τα χτυπήματα αυτά τους οδήγησαν να στρίψουν προς τα δεξιά και στη συνέχεια τους υπαγόρευσαν την καμπύλη πορεία μέχρι το ξετρύπημα.Το Ευπαλίνειο Όρυγμα της Σάμου, ένα από τα θαύματα της Αρχαίας εποχής
    12. Όλες οι προσπάθειες για την συνάντηση έγιναν από την βόρεια σήραγγα. Η νότια απλά περίμενε ή προχωρούσε αργά παράγοντας ήχους.
    13. Η προσεκτική παρατήρηση του τοπογραφικού της συνάντησης στην περιοχή από το Λ μέχρι το Ζ (Σχ. 44) δίνει την εικόνα δύο διαδρομών που η μία ψάχνει την άλλη. Δύο διαδρομών που δεν υπάρχουν σε κανένα γεωμετρικό σχέδιο.Το Ευπαλίνειο Όρυγμα της Σάμου, ένα από τα θαύματα της Αρχαίας εποχής
    14. Η υψομετρική μελέτη μας δείχνει ότι το δάπεδο της νότιας σήραγγας στο Ε έχει υψόμετρο 55,17 μέτρα ενώ το αντίστοιχο στη βόρεια λίγο πριν το Π έχει υψόμετρο 55, 48 μέτρα. Δηλαδή για πάνω από 1000 μέτρα έχει τηρηθεί σχεδόν απόλυτα η οριζοντιότητα των δαπέδων των δύο σηράγγων.
    15. Λίγο πριν το Π (Σχ. 44) και 27 μέτρα πριν την συνάντηση αρχίζει ένας κατακόρυφος ελιγμός που εκτελείται ταυτόχρονα με τον ηχητικά καθοδηγούμενο οριζόντιο. Φαίνεται ότι ο γεωμέτρης μας ενώ σιγούρεψε την κατά διεύθυνση συνάντηση των σηράγγων άρχισε να φοβάται μήπως η μία περάσει πάνω από την άλλη. Έτσι αποφάσισε να αυξήσει το ύψος της βόρειας ώστε να μεγαλώσουν οι πιθανότητες συνάντησης στην περίπτωση που δεν ήταν συνεπίπεδες.
    16. Ο Ευπαλίνος μετά το τελείωμα του οριζόντιου ορύγματος άρχισε πυρετωδώς την κατασκευή του κεκλιμένου αυλακιού στο δάπεδο, το οποίο θα μετέφερε το νερό. Είναι αυτό που ο Ηρόδοτος ονόμασε “εικοσίπηχη”.
    17. Στο βόρειο τούνελ αυτό το αυλάκι ήταν 3,5 μέτρα χαμηλότερα από το έδαφος του, ενώ στο νότιο τμήμα έφτασε στα 8,5 μέτρα. Το κεκλιμένο αυτό αυλάκι κατασκευάστηκε στο δάπεδο του ορύγματός από εργάτες που δούλευαν γονατιστοί σε συνθήκες παγωνιάς σκοταδιού και άφθονων υπόγειων νερών. Σήμερα η θέα του φωτισμένο “εικοσαπήχεως” ορύγματος προκαλεί δέος με το βάθος και την στενότητα του.
    18. Το εξωτερικό νότιο τμήμα του υδραγωγείου με το οποίο θα έφερνε το νερό στην πόλη είναι περίπου 5 μέτρα κάτω από το έδαφος και έχει κλίση 0,55%. Σήμερα σώζονται ελάχιστα μόνο απομεινάρια. (Για τη συνέχεια του άρθρου, κάντε κλικ στην επόμενη σελίδα)